Oberst Redl

'Sie sind ein Idealist.' Fijn om weer eens waarlijk te kunnen worden meegenomen door een wervelend epos. Klaus Maria Brandauer speelt de titelrol op intense wijze, zowel grimmig als verstild. Wat ook helpt is de setting: Oostenrijk-Hongarije, het mooiste koninkrijk voor weelderige geschiedschrijving. Zoals het een grootse film betaamt, begint het bij het begin. De kleine jeugdblunders en jeugdliefdes van Redl. ('Ein schlauen bauerburschen'.) Door zijn exotische kadettenvrind Kubanyu belandt de jongen in hogere cirkels, plekken waar hij overijverig zichzelf niet meer kan en wíl zijn. Hier zien we de maskerthematiek van regisseur Szabó - langzaam wordt je niets meer dan het masker. Nergens past die thematiek beter dan in de schizofrene dubbelmonarchie, waar de schellen in slowmotion afvielen. Nadat hij is opgeklommen tot de hoogste regionen moet zelfs Redl weemoedig concluderen: 'Was ich verteidigte wollte, existiert nicht.'

Trans-Europ-Express

'Juste pour le changement.' Het zouden mooie lijsten zijn: films die zich in Antwerpen afspelen en films waarin gedrieband wordt. Een zekere overlap zullen die twee categorieën ook wel vertonen. Robbe-Grillet zet de vinkjes hier in een vrolijk meta-spel. Hij maakt van cinema verité, een cinema desorienté, rigolé. Een stel verveelde reizigers in de Trans-Europ-Express droomt zich een film. Liefst met Trintignant, die prompt de coupé met zijn 'makers' passeert. Ik had het leuk gevonden als hij de film lang werd herkend – en er bijvoorbeeld een poster van hem aan de muur hing in de jongenskamer waar hij moet schuilen voor alle verzonnen ellende. Het plot – waar permanent vraagtekens bij worden gezet – draait om drugssmokkel, maar eigenlijk doet dat er weinig toe. Het gaat om de analoge automatiek, de beckettiaanse dialogen, én de SM. Robbe-Grillet's favoriete motief. De slotakte (slotact!) is in dat opzicht gedenkwaardig. 'Je plaisante.'

The Human Hibernation

'Where am I?' Dieren in het donker. Dit is die ekte, ekte biosphere-film die er elk jaar wel bijzit. Grotendeels gefilmd met dieren uit een Barcelonees natuurhistorisch museum. Daar merk je overigens weinig van, want de prent is juist weids en distopisch. De mensheid lijkt klaar – op een paar 'oever-levenden' na. Zij kijken met angst en beven uit naar de volgende winter. In de Eindtijd neemt het belang van dieren poot over poot toe. Koeien krijgen iets heiligs, kippen wat veiligs. 'Do you think we can go back?' Het eerste half uur zat ik er helemaal in, een soort zelfhypnose die het simpelste rode lichtje nog een doodeng aura kan geven. Daarna worden de filosofische monologen en de studieuze shots alsnog museaal. In plaats van dat de film zich opent, sluit The Human Hibernation zich af. Terwijl ik wegzakte, keek ik daarom vooral uit naar de nieuwe film van Carlos Reygadas de meester van deze mystieke, mistige stijl. 'We will never be able to see everything.'

Space Adventure Cobra

'Het is teruggekeerd, het doel van mijn bestaan.' Met zo'n titel wil ik meteen een NES kopen om Metal Gear Solid te spelen. Déze Cobra is een ruimtepiraat, onafscheidelijk van zijn sigaartjes. (Een Belgische touch aan dit mangafiguur.) Cobra ontmoet 'op café' ene Jane Flower, een langbenige, rondborstige, blauwharige deerne van de planeet Miros. Tot afgrijzen Cobra heeft ze ook nog twee gewillige zussen. Ja, de kansen tot softporno worden in deze blauwbaardiaanse space opera stuk voor stuk benut. Nog fraaier is de Rodin-achtige schurk 'Crystal Bowie'. (Spreek dat met een vet Japans accent uit, voor het gepaste effect.) Het verhaaltje heeft ook weinig om het lijf, en grenst aan het kolderieke, maar het gaat dan ook om de lichtgevende orgels, de uitzinnige machines en de electrofunk in een disco (die Daft Punk ongetwijfeld bestudeerde). Het einde is na alle chaos zowaar verstild en bevat zelfs een vleugje soul. 'Je geestkracht verwordt tot je munitie.'

Best in Show

'She's not even reacting to the toy!' Muzikanten of hondeneigenaren, voor Christopher Guest maakt het geen verschil. Met zijn ensemblecast van vertrouwde koppen maakt ie 'r een leuke fake docu van, vol megalomane plannen en geniale zelfbegoochelingen. Het is – na A Mighty Wind - de tweede film die ik van de man zie, en daardoor ook de moeilijkste. Nu lijkt het een rondje om de kerk, terwijl, als je nog vijf variaties ondergaat, het waarschijnlijk een heerlijk patroon wordt. Het andere, hetzelfde. Op hondenshows zie je vooral duo's. Eentje loopt het rondje met het showpaardje, de ander doet het kammen vooraf. Parker Posey steelt de show als crazy dog lady, haar ijdele man Michael Hitchcock houdt het simpel: 'I like to think Cookie and I work as a team, although I do nothing.' Vergeleken met de muzikanten zien we daadwerkelijk mooie honden, en de muziek, die is hier juist bewust slecht. 'God didn't mis a stitch, be a dog or be a bitch.'

Das Lehrerzimmer

'Möchten Sie uns etwas sagen?' De lerarenkamer, wat een mythische plek. Zelf ben ik nooit binnen geweest, maar ik heb wel aan de geopende deur gestaan. In de jaren negentig kwam er dan een walm sigarettenrook uit! In het Duitsland van nu lijkt alles netter, al smeult er gevaar. Onderlinge conflicten én... diefstallen. Een braaf gekleed juffie met Vrije School-technieken ontdekt wie de dader is. Tot afgrijzen van het team is dat géén leerling van allochtone afkomst... Op zulke manieren stipt Das Lehrerzimmer didactisch verantwoord de huidige maatschappelijke onderstroom aan. Soms doet het dat wat te opzichtig. De schoolkrant-kids tonen zich erg volwassen in hun riooljournalistiek. Anderzijds, een school is de samenleving in het klein, en de juf moet dat willens en wetens intens beleven. Uiteindelijk grijpt ook zij naar een sigaret. 'Es gibt Regeln und die sind für Alle da.'

When the Cat Comes

'Laten we geen formalisten zijn.' Kritiek via kinderen en katten op het communisme, zo alleen kon het, tijdens de Tsjechische lente. Geen idee hoeveel satires dat beruchte voorjaar heeft opgeleverd, maar het zijn er veel. In deze komedie worden de dieren opgezet en de mensen tegen elkaar opgezet. Dierenliefde en dierenhaat strijden om voorrang. (Er zit zelfs een cavia in!) Een voormalig zeekapitein observeert zijn stadje vanuit een ivoren toren. Hij ziet hoe Schoolmeesters alle creativiteit om zeep helpen. Gelukkig heeft hij daar zelf verhaaltjes tegen. Iedereen fröbelt erop los, helemaal wanneer het circus een surrealistische afslag neemt en de kat verschijnt. Deze lolcat met brilletje is geknipt voor Tumblr en ziet de mensen zoals ze zijn. Haast uit wanhoop wordt de film dan langdradig psychedelisch. Een dixieland farce waarin alles eigenlijk k... en kwaad is. 'Is er iets mooier dan oprechte zelfkritiek?

Hoard

'I can smell a memory.' Kitchen sink drama waarin je de keuken nauwelijks meer ziet. De moeder van Maria is namelijk een buiten-ongewone hoarder. Eigenlijk leeft ze daardoor als een kind met kind, want ook hoarders geloven in de magische kracht der dingen. De feeërieke muziek zet hun wonderlijke (kerst)momenten kracht bij. Natuurlijk kan het zo niet blijven duren en dat snapt het kind eerder dan de moeder. Maria belandt in een pleeggezin, plekken die óók intrinsieke disfunctionaliteit met zich meedragen. Na de tijdssprong verandert het film in een variatie op Fish Tank van Andrea Arnold. Een spichtig meisje aangetrokken door een net te oude vent. In alles voelt je: dit moet het even fraaie als hartstochtelijke debuut van een vrouwelijke regisseur zijn. De familiegeschiedenis herhaalt zich. Alles verandert, everything, but the girl. 'She's found herself in things.'

Bound for the fields, the Mountains and the Seacoast

'We zijn geen kinderen meer.' Japanse pijn gaat vaak verborgen achter nonsens. De eigenzinnige Obayashi lijkt de inspiratie voor dit bittere epos in vooroorlogse tijden te gaan zoeken. Zijn kinderstoet ziet, spreekt en doet als Ozu. Door de velen jongensvoetjes en jongensstreken moest ik zelfs even aan Jean Vigo denken. Ook iemand die haast verlekkerd naar naakte jongelingen keek. De bengeltjes ravotten vrolijk in een land op de rand van oorlog. Zij raken geïnspireerd en spelen krijgertje. Doel? Een prachtige meid ('te oud om meisje te zijn, te jong voor een vrouw'). Onvermijdelijk kruipt de échte strijd dichtbij en worden hun aikido-moves van levensbelang. De pijnlijke parabel is overduidelijk. Japan was compleet van het padje, op weg naar een naïeve zelfdestructie. Zo bezien is dat kolderieke, vaak wat vermoeiende acteren zélf ook nog metaforisch. 'Er zal oorlog zijn.'

Such Good Friends

'Let a man with only ten hours to live get some sleep.' De duistere kant van de New Yorks-joodse levensopvatting komt naar boven wanneer het uur des doods slaat. Dan wordt seinfeldiaans cynisme ineens nihilistisch hedonisme. Met andere woorden: Otto Preminger haalt Woody Allen hier over de vluchtstrook in. Een kinderboekenschrijver belandt na complicaties op de intensive care. Zijn vrouw (Dyan Cannon) leert plots haar vrienden kennen. De familieles: laat je noch opereren, noch neuken door een goede vriend. Het gedoe met de artsen is nog best grappig, zeker als de dikste van hen zich uit zijn corsetje probereert te wurmen om gepijpt te worden. X-rated George Costanza! Heel Amerikaans blijkt het concept dat je zélf bloeddonoren moet regelen. Wat een toestand én prent. Fascinerend slecht in vele opzichten. 'Tell me what we're doing is wrong, so I can enjoy it.'