Peter's Friends

'Adults are just children who owe money.' Vrij luchtig begin van het nieuwe filmjaar - ik keek 'm op 2 januari - met deze oude vriendenkomedie rond oudjaar. Een theatergroepje komt op 30 december voor het eerst in tien jaar weer bijeen. Er is in die tijd véél gebeurd. Het volwassen leven viel binnen, met al zijn onvriendelijkheden. De Britse cast barst van de sterren, zoals Fry en Laurie en regisseur Branagh. Er wordt door hen vet geacteerd en geschreeuwd, maar gelukkig ook zoet gezongen. Het stel kent elkaar immers van het muziektoneel. Hun wonderschone liedje halverwege hakt erin en komt eigenlijk te laat. De samenzang zet de toon voor een veel betere fase. Het studentikoze van het stel krijgt een mineur lading, over hoe er bij nader inzien altijd een kind in ons schuilt. Dit is The Vagina Business, een The Breakfast Club voor volwassenen, inclusief vergeefse transformaties. 'Just take the fucking presents!'

Trenque Lauquen

'Mysterioso, no?' Briefjes in boeken, verdwijning op verdwijning en raadsels binnen raadsels. Hier kan het hele internet over worden volgeschreven, zoals met Mulholland Drive ook gebeurde. En ja, Trinque Lauquen (de naam van een Argentijns standje, denk Twin Peaks) heeft inderdaad wat lynchiaans, maar tegelijkertijd is het – op bizarre wijze – een doodgewone film en plek. Mumblecore-mensen die rondrijden door de natuur en op zoek zijn naar vrouw én bloem. Heeft de verdwenen dame zelfmoord gepleegd? En wat is de rol van de echtgenote en haar lokale flirt uit het dorpje? Het eerste van de dik vier (!) uur zijn vooral die twee verdwaalde mannen aan zet. De film wordt pas echt wonderlijk als de vrouwen aan het woord komen. Wezens die niemand begrijpt! De verkneukelende verwarring verkrijgt iets buitenaards, puur op suggestie. Hele gewone mensen omhuld door het mysterie van het leven. Alles krijgt betekenisvolle connotaties. 'Que es?'

Steamboy

'Alleen risico brengt vooruitgang.' Bedrijfstechnologie blijkt te machtig voor naties en mensen, het is een terecht en helaas ook herkenbaar thema van vele distopische fantasieën. Dit jaar keek ik al de extreem ingewikkelde manga-serie Texhnolyze over gemodificeerde lichamen. Ook in Steamboy lopen er mens-machines rond, maar voor de rest blijft het een stuk simpeler – en zelfs wat aan de gestroomlijnde kant. De introductie van Steamboy heeft al heuse, gesmeerde Disney-zwier. De dickensiaanse wereld waarin de jongen eind 19e eeuw leeft is echter wel behoorlijk bruut en pompt pneumatisch geweld rond. Aan het begin van de onttovering der wereld strijden politici en wetenschappers om de stoomtechnologie, en vooral: wat ermee te doen. Babeliaans en babylonisch rijst uiteindelijk de Steam Tower op. De ultieme muskiaanse stijve. Steamboy doet zijn vliegeniersbril op en probeert te redden wat er te redden valt. 'Je kan iemand verwonden zo!'

Traumstadt

'Ihren Begriffe sind falsch.' Aksietejar in optima forma, dus in het Duits. Ik dacht dat de boel van improvisatie aan elkaar hing – maar de ganse chaos blijkt gebaseerd op een klassieke roman van de Oostenrijkse kunstenaar Kubin. Kafka haalde er zowaar zelfs flink wat inspiratie uit. We zien dan ook een mysterieus Slot. Zelf had ik graag gezien dat de film in Liechtenstein was opgenomen, het draait namelijk om een vrijstaatje. Een kunstenaar uit München en zijn kapitalistische vrouw worden verleid tot een bezoekje, en komen er niet meer weg. De vrouw voelt dat met haar intuïtie uiteraard meteen aan – en wij ook met onze cinefiele intuïtie – want daar is de herzogiaanse dwerg al. Na een eindeloze theaterorgie wordt de vibe grimmiger. Zowel het einde van één van de hoofdpersonages, als het einde van de film, zijn heerlijk radicaal. Toch is de shock value vaak belegen en de editing ruk, al het geld zat in de sets, zeker. 'Ein Schwanz in der Hose!'

The Man from London

'Wat zou jij ongewoon noemen?' Béla Tarr maakt van Simenon een Onetti. In zijn Symphonie des Grauens verdwijnt een hele detective tussen de regels door. Enkel mistroostige sfeer resteert. De prachtige onderbelichting en de kieren waar het licht doorheen schijnt. Alle onberispelijke beelden doen denken aan The Lighthouse, overigens ook omdat het hoofdpersonage op de haven werkt. Hij observeert het multimodale vervoer vanuit zijn eenzame torentje. Dan valt hem een koffer vol geld 'ten deel'. Dit behoorlijk dramatische gegeven wordt door Tarr als een hypnotiserende bezweringsformule uitgebeend. De ironici zeggen 'it's like watching paint dry', maar het zijn geldbiljetten die hier liggen te drogen. De overdadige (accordeon)soundtrack verdoezelt soms teveel, want het is juist het getik, geruis en gekraak van de nauwe gangen en woningen die mystiek aan het mondaine geven. 'Ik ken maar één man die tot zo'n acrobatische prestatie in staat is.'

Get on the Bus

'I bet you wish there were more white players in the NBA.' Gepeperde discussies in en om een bus, op weg naar de Million Man March. Ik had er zelf nog nooit van gehoord. Spike Lee vergeet niets en laat een gezelschap zwarte mannen 3000 kilometer rijden om er te komen. Zo'n 'hotel-achtige' setting biedt kans op verschillende verhaallijntjes. De letterlijk geketende vader en zoon ('a court order') komen het beste uit de meerlaagse verf. Ironisch genoeg is de film op zijn best, zolang het er nog licht (pun intended) aan toe gaat. Aan het begin wordt er veel gezongen. Oók zwarte clichés, maar het had een musical kunnen worden. Stel je voor: Solomon Burke als de oude 'pops' van het stel. De soundtrack met D'Angelo en Guru helpt een ritmisch handje. Dichter bij het reisdoel wordt de film minder. Spike Lee kan erg goed boos zijn, maar hier haalt hij de Spielberg in zichzelf naar boven. Het gaat allemaal volgens het boekje. Misschien gold dat ook wel voor die March. Te geconditioneerd. 'This brother sounds like my mother.'

The Forty-First

'Ik weet niet waar ik de kamelen erin kwijt moet.' De poëzie van de revolutie. Simpel en sentimenteel, want de waarheid staat stevig, ook zonder kamelen. In de jaren vijftig barsten de Sovjets van het zelfvertrouwen. 'Er is geen God, hoe vaak moet ik je dat nog vertellen!?' Naast wat zelfspot wordt er zelfs ruimte gemaakt voor 'de vijand', een Witte. Hij belandt in de handen van de Roden in een woestijn nabij het Aral Meer. De plaatselijke Turkmenen (die Kazakken worden genoemd) zijn onder de indruk van het doorzettingsvermogen – wat minder van de bolsjewistische neiging om hun confiscaties met bonnetjes te vergoeden. Heel economisch proppen de makers nóg een verhaal in anderhalf uur, want de Witte Gevangene en de Rode Vrouw stranden op een onbewoond eiland. Daar piekt de film. Smokin' hot poetry! Een Sommaren med Maryutka. Hun einde is even logisch als opera-waardig. 'Wat jullie hoge heren toch allemaal bedenken!'

Japón

'Als je me niet indiscreet vindt.' Een film die meteen zin oproept, zin in film welteverstaan. Een manke man vertrekt naar het Mexicaanse hinterland, begeleid door de pauken en xylofoons van Sjostakovich. Het gevoel is groots, als het rurale landschap. 'Wat kom je doen?', vraagt een boer. 'Mezelf van kant maken.' Zo, die zit. Regeydas legt in zijn ambitieuze debuut meteen alle kaarten op tafel. Soms durft hij iets téveel want het dierenleed blijft lang nazeuren. (De onthoofde vogel...). Dat minpunt daargelaten, komt de confrontatie van de camusiaanse buitenstaander met de outback binnen. Ook daar is de onaangepaste man alleen op de wereld, met een teveel aan gedachten. Pas als hij genoeg pulque opheeft komt ook bij hem het levensbeest naar buiten. Hij wil! Het tweede deel is net zo schokkend als het eerste, ergens tussen de waanzin van Buñuel en het religieuze van Bresson. Rauw, seksueel en provocatief. 'Ik denk dat ik het begrijp, meneer.'

Bright Star

'All women confuse me, even my mother.' Gevoelig en verlegen als Nick Drake leefde de fijnzinnige John Keats zijn ultrakorte leven. Niet alleen zijn gezondheid was fragiel, zijn hele denken bleek dat. Een echte kunstenaar dus, bij elkaar gehouden door 'stitches' en 'phantom threads'. Jane Campion toont ons wat zijn enige Romance moet zijn geweest. Ongeconsummeerd, dus ongerept. Fanny Browne wordt door een wel héél knappe actrice gespeeld, maar ja, 'a thing of beauty is a joy forever', dus de makers hadden geen enkel excuus. De film is op zijn best wanneer in natuurlijk licht de bewolking van het zware gemoed overheerst. Het is net het leven, het afscheid begint meteen. Elke dag brengt ons dichter bij het einde. Begeleid door kinderchaperones dwalen de twee geliefden hopeloos door de natuur. Alle teksten worden in die volle leegte symbolisch. 'There is no nest and no bet.'

Algol - Tragödie der Macht

'Wir kehren zurück zu Sonne!' Die duivelse, duurzame energietransitie. Anno 1920 fantaseerden de Duitsers er al over. De mysterieuze Algol plant als een geestige mysticus het zaadje bij een doodgewone mijnarbeider. In de meest letterlijke zin van het woord is deze Algol een sterrenwichelaar én een Duizend Nachten-sprookjesfiguur, want, de energie komt voortaan van een flikkerende ster. (Bijna goed, jungs!). Te midden van expressionistische gothrock-decors lijden de mijnwerkers ook in het postkolentijdperk gewoon nog aan uitbuiting. Alle landen verenigt u? Nein, alle landen onder het juk van de Energiereus. De nieuwe Herrne (Emil Jannings) raakt helemaal van het padje, want dit is zijn kans. Uiteraard is het projectiegeschiedenis met terugwerkende kracht, maar in het 'Erdemacht'-plan, dat hier wordt ontvouwd, voel je de nazi's al, eh, doorschijnen. Macht maakt meer kapot dan men(s) lief is - alles eigenlijk. 'Almosen!'