Toen We van de Duitsers Verloren

'Iedereen is op vakantie.' Twee thuisblijfkinderen vinden elkaar in juli '74. De ene komt uit een liefdevol gezin met de Sextant, de ander uit een getroebleerd huishouden met de Candy. 'Het is goed om over dingen te praten, hè', zegt de moeder uit gezin één. De pa uit het andere gezin is meer van de daden... Hij brak zijn middenvoetsbeentje na de finale. 'Mijn ouders bezochten het mineralenmuseum in Giethoorn', grinnikt het elitaire kind. Met zo'n zin hebben we een minpuntje uit de film te pakken. Er wordt door de kinderen gekunsteld gesproken. Elke goede zin wordt gevolgd door een mindere. Je moet die jongens gewoon dingen laten doen! Gelukkig gebeurt dat steeds vaker. In een zorgvuldig zwart-wit vol van zonovergoten zomerlicht wordt het mysterie uitgespeeld. De pijn van opgroeien en de pijn van de verdwenen klasgenote. Op de beste momenten heeft de films zelfs... Duitse trekjes. Katootje in den Städten. 'Ik zal het voor je proberen.'

Bugonia

'There are no options. There are no rules. There are no deals.' Complotdenken is compleetdenken voor de Amerikanen. Dat geldt zowel voor de armelui die niks anders meer hebben, als voor de vervreemde (!) elite die aan infantilisering hun macht dankt. In Bugonia ontvoeren twee getraumatiseerde neven een farmafabrikante. De 'slimmere' neef heeft zijn 'dommere' neefje wijsgemaakt dat zij een alien is. Door haar sterven de bijen uit! Ergens doen ze dus het goede om de verkeerde redenen... Lanthimos knalt de situatie erin, mede dankzij de pompende soundtrack. Zodra Emma Stone zich van top tot teen met crème moet insmeren, wordt de gruwelfilm shakespeariaans in looks. Dit script kan zo naar het toneel. Een slachtoffer vastgebonden op een bed, discussiërend met de irrationaliteit van de wereld die zijzelf geschapen heeft. Lanthimos' meest maatschappelijke en dus ook meest gemakkelijke film. 'When will they ever learn?'

Moonrise

'A small town is like a stomach, always digesting.' Zo'n film om een sigaar bij te roken. A-puffin' and a-huffin', pondering on the mind of men. Deze noir zit vol teksten die het niveau van een Faulkner of Anderson benaderen. Met de laatste deelt de film de ontleding van een dorp, de klassenstrijd op microschaal. Het hoofdpersonage werd gepest door de bankierszoon, en zijn arme vader was al opgehangen. Kortom: als volwassene is hij een fout die erop wacht gemaakt te worden. Borzage toont het melodrama in weelderige shots. Een aquarium lijkt een aura, vrouwen dwalen in feeërieke gewaden, honden vormen een leidmotief. Alles past bij het hitchockciaanse plot. Zelfs het beeld valt surrealistisch uiteen. Op de kermis, de crisisdisco van dit genre. Tot besluit van de lange lijst complimenten zijn er ook nog liedjes. Een Afro-Amerikaan zingt de blues. Hij emigreerde intern. Dat is minstens zo pijnlijk. 'You make mee feel guilty when I've done nothing.'

La Bande des Quatre

'J'aime bien les hasards et j'aime les organiser.' Lessen in toneel én film van Rivette. Normaal moet ik niets van toneel hebben, maar hier werkt het. Het helpt enorm dat het om toneeloefeningen gaat. Een stoet steengoede actrices speelt dus bewust aarzelend, terwijl ze in een leeg theater aanwijzingen krijgen van een keiharde meesteres. (Zou zij het alterego van Rivette zijn?) In de marges van de repetities, wordt het werkelijk spannend. Vier studentes raken verwikkeld in een crimineel avontuur. Eén van hen heeft een fout vriendje, een 'filosoof-agent', is hem op het spoor, en dus hén ook. O, de verleiding van het grote gevaar! Net als bij Akerman kreeg ik het gevoel dat Rivette vrouwen begrijpt. Nog beter begrijpt hij de wereld van cinema. De belichting (en soms het nachtelijke gebrek daaraan) benadert de perfectie van compositie en couleur. Ondanks de lappen teksten, zijn het toch weer de kleren die de kijkdoos maken. 'Je voulais jouer dans une tragédie.'

Woman Is the Future of Man

'Koreanen houden teveel van seks, ze hebben niets beters te doen.' Sang-soo Hong op zijn meest cynisch. Waar er in zijn oeuvre vaak nog wel íets te lachen valt, fileert hij hier de mentaliteit van een land, op nietsontziende wijze. Het leidt tot zelfspot die eerder naar zelfkastijding neigt. Werkelijk alle Koreaanse mannen zijn agressief en gefrustreerd. En de Koreaanse vrouwen? Die lossen het laagste van de mens op met fellatio. Mooi geschoten (pun!) is de film wel. De vignetten verplaatsen zich van winterlandschap naar café en weer terug. Het verkeer raast voorbij, de serveersters rennen bijna even hard weg. Twee vrienden strijden als Jules en Jim om één vrouw, maar hebben 'r alleen elkaar mee. De soundtrack doet bespottelijk frivool – en ja, dat werkt. Zo wordt ook deze Hong weer een intrigerende ervaring. Ik vind ze nooit écht goed, maar ik blijf wel kijken. 'Ze wilden naar hun verleden terugkeren. Ik heb ze geholpen.'

The Talk of the Town

'Where did he go without his beard?' Heerlijke farce van George Stevens, die zo uit de koker van Sturges of Capra had kunnen komen. Cary Grant - dé man voor zo'n film - speelt een dorpsdruktemaker, geframed voor een fabrieksbrand. Gelukkig belandt hij in de brutaal bretelste armen van Jean Arthur. Zij dartelt even later zorgeloos rond in de pyjamabroek van haar huisgast, Ronald Colman. De fakir-achtige jurist mag (en wíl) ab-so-luut niet bij dit zaakje betrokken worden. Helaas beslist een potje borsjt anders! Alleen al uit deze paar plot points zie je hoe dit een seinfeldiaanse 'movie about nothing' is. Een stukje sociaal sentimenteel realisme, waar 'people wind up facts around each other like pretzels (!).' De theoreticus Colman krijgt de anarchistische geest, en de immer praktische Grant in keukenschort, fietst er zijn eigen subtekst in. Want die fraaie driehoeksverhouding, bedekt die niet gewoon twee heertjes? 'Now don't you start that!'

Red Headed Stranger

'He's riding and hiding his pain.' Een film van, naar, met en óver de onverwoestbare Willie Nelson, zouden we met enige overdrijving kunnen stellen. Willie speelt zelf zijn beroemdste songcyclus-held, de roodharige vreemdeling. Hij doet dat niet onaardig, ik had in elk geval niet verwacht dat Willie oudtestamentisch lijden in zich had. In het beste shot ligt hij te bed als Tolstoj (of een Tolstoj-personage). En ja, ook dat had zijn soundtrack eigenlijk al aangekondigd. 'He lay there in silence, with too much on his mind.' Hoewel de film uit 1986 stamt, is het hier nog volle bak de seventies van Altman, met een zelfde slowmo-ritme en een natuurlijke, lichte nostalgie naar het land van ooit. Als coherente constructie werkt de film niet, maar er zijn aardige vignetten van het frontier-leven. Willie zingt zijn gospel, een beetje sentimenteel, en onderaan de streep door en door optimistisch. Dát maakt hem ook zo taai. 'Just when you think it's all over, it has just begun.'

Kontinental ’25

'Dit is niet echt grappig, eigenlijk.' Het hyperkapitalisme in zijn puurste vorm. De vooruitgang wacht op niemand. Ook niet op een deurwaarder met gevoelens, of, misschien juíst niet op haar. In het eerste kwart van de film moet een Hongaarse Roemeense een oude atleet zijn 'huis' uitzetten. Dat leidt tot een drama. De beambte heeft het 'r moeilijk mee. Als een uitgebeende variant op Rashomon vertelt zij zélf de gebeurtenis, de hele film lang, tegen anderen. In iedere droogkomische, soms doodsaaie conversatie probeert ze met zichzelf in het reine te komen. Het goede doen is zo moeilijk geworden. Fascinerend is ook het politieke laagje, de film speelt zich af in het fraaie Cluj, waar de Roemen en de Hongaren elkaar haten en bestrijden. O ironie: Hongarije zijn in alle opzichten de dino's van het verleden. Zij bezitten de standbeelden, maar niet de billboards. Het geeft een extra tintje tragiek aan deze moderne statiegang. 'Ik voel me helemaal niet Zen.'

Reflet dans un Diamant Mort

'Je veux voir.' Een hoge mate van postmoderne saturatie en tongue in cheek-funk in deze giallo-ode. Forzani en Cantet doen – voor hun doen – niets nieuws, al doen ze het wel steeds weelderiger. Dat begint al met de blinkende tepelpiercing. Alles baadt hier in een luxe, in ogenschijnlijke juxtaposities waar Magritte bloedgeil van zou worden. Achter elke vrouw vindt je nog een vrouw, en nog een, en nog een. (Kun je vrouwen ooit kennen?) Mijn favoriete freudiaanse scene is die bij het tafelvoetbal. Het hand-voetbal dat iedere man kan, het trekken en rukken. Daar maakt een Echte Vrouw dus kordaat korte metten mee. De film moet het hebben van dit soort set pieces, want het verhaaltje verkrijgt pas in de tweede helft enige diepgang. De stripinvloed wordt dan explicieter, net als het meta-gehalte. Maak van een bijzaak een hoofdzaak en je brengt álles op hol. 'Écoute la musique de ta morte.'

Universal Language

'Cette fleur est tres belle.' Een film die doet wat ie belooft. Laten zien dat film een universele taal is, een sprookjesachtige wereld vol mogelijkheden. Om te beginnen kan Perzië in Quebec liggen. Een plek zijn die zowel grauw beige als prachtig van kleur is. Kunnen kleuren humor hebben, is een van de absurde vragen die deze film in het hoofd van deze kijker weet te planten. De kleurstellingen zijn hoe dan ook nog cooler dan het winterweer buiten, het bevroren bankbiljet, of de kalkoen met een buskaartje. 'Je hebt geluk om naast zo'n magnifiek creatuur te mogen zitten.' Wanneer de invloeden van regisseur Rankin wat te opzichtig worden (Kaurismäki, Andersson en Anderson) neemt de film een muzikale afslag naar melancholie. Het vermoeden daagt dat de ogenschijnlijk lukrake ingevingen (on)bewust heel persoonlijk zijn voor de filmmaker. Het idee dat een thuis nergens én overal kan zijn. In filmland kan niets over alles gaan. 'Mijn voeten weten de weg.'

The Uninvited

'Let's pretend we're buying it.' Broer, zus en hond op vakantie in Ierland, dat mystieke land van mythen en geesten, een comfy plek waar John Ford en Vestdijk ook zo dol op waren. Het trio vindt een leeg huis, dat uiteraard niet echt leeg blijkt te staan. Bobby de hond had het allang door. De zwart-wit cinematografie is binnenshuis om door een ringetje te halen. Spannende schaduwen overal. Het hoofdpersonage (Ray Milland) installeert zich op zolder, om als geflopt muziekrecensent eindelijk aan zijn eigen muziek gaan werken – hoe Vestdijk! Helaas, met Milland gaat het mis. Hij speelt zijn rol als een James Stewart. Oubollig en olijk. De film blijft wat té huiselijk, ook nadat er mensen in instellingen belanden, en geesten gaan huilen. Vrouwengeesten, want de greep van moeders is groot in freudiaans Hollywood. Het gematerialiseerde verleden zweeft als een glinsterend pantser langs de trap naar beneden. 'Now don't go getting imaginative.'

The Adventures of Buckaroo Banzai Across the 8th Dimension

'This far inside the head it all looks the same.' Dit moet wel één van de langste filmtitels ooit zijn, maar gelukkig is de al even bomvolle film ultrakort. Een cartooneske jaren tachtig-komedie verdient een hoog tempo. Een noodvaart, liever nog, Peter Weller betoont zich dan ook meteen een bijbelse bergbedwinger. Hij komt niet tot de berg, hij knalt er doorheen. Het heeft iets weg van een Beastie Boys-videoclip, maar dat kan ook door Buckaroo's 'Japanse' roots komen, of de meesterlijke synth-soundtrack en alle "scratchy" Jamaicaanse aliens. De mannen van Team Banzai vormen zelf ook een muzikale supergroep, inclusief tourbus. (En ja, ze zingen een fraai liedje!) De geflipte wetenschapper Lithgow doet dan weer denken aan Jim Carrey in Batman Forever. En 'cowboy' Jeff Goldblum? Die staat erbij en kijkt ernaar, net zo verbaasd als de kijker. Hij snapt niet eens hoe een geweer werkt! Zulke humor, dus. Heerlijk. 'They have opened the window.'

The Chess Players

'Hoe hulpeloos zijn we zonder bedienden.' Het herfsttij is aangebroken in Oudh, een Indiase stad die halverwege de negentiende eeuw nog níet geregeerd wordt door de Britten. De koning vermaakt zich met poëzie, de plaatselijke adel met het edele schaakspel. ('Dacht je dat ze zouden werken?' spot de voice-over.) Het Indiase schaakspel is nog wat langzamer dan de Engelse variant. Te langzaam, volgens de kapitalistische Britten. De symboliek moge duidelijk zijn, en wordt ook door de personages hardop uitgesproken. Zonder zelf te veranderen is de Homo Ludens in moderne, veranderende tijden gedoemd. Op deze wijze kun je Satyajit Ray's ouderwets onthaaste, soms wel wat kluchtige film als een milde kritiek lezen. Slome spielerei verpakt in de meest prachtige kleuren, dans en zang, en andere animatie (de waterpijpen!). 'Wie weet wat voor magie er in dat spel schuilt?'

The Mastermind

'I don't want you ruining our lives, too.' Kelly Reichardt, chroniqueur van de op drift geraakten, waagt zich aan een heuse genrefilm. Of, zo lijkt het dan toch. Spannende jazzmuziek van Rob Mazurek bouwt op naar een heist. Maar de museumheist is, zoals het sjofele hoofdpersonage, een verloren zaak. Om deze James Blaine Mooney gaat het Reichardt, uiteraard. Het gniffelen en ook de spanning verdwijnen daarmee snel voor trademark donkere Reichardt-momenten. Meer goudbruin dan zwart, ditmaal, want het seventies Amerika is van een prachtige herfstigheid. De film piekt in Altman-stijl bij Fred en Maude, twee sjekkierokende vrienden van 'JB'. Zij lijkt op Dieuwertje Blok, hij op Ron Sexsmith. Beiden hebben op hun eigen manier het beste met de sukkelaar voor. Zij weten wél te borduren met hun hondenleven. Hij niet. Terwijl dat het enige is waar je mind echt meester van moet worden. 'Those are the tasks of the top man.'

Peter's Friends

'Adults are just children who owe money.' Vrij luchtig begin van het nieuwe filmjaar - ik keek 'm op 2 januari - met deze oude vriendenkomedie rond oudjaar. Een theatergroepje komt op 30 december voor het eerst in tien jaar weer bijeen. Er is in die tijd véél gebeurd. Het volwassen leven viel binnen, met al zijn onvriendelijkheden. De Britse cast barst van de sterren, zoals Fry en Laurie en regisseur Branagh. Er wordt door hen vet geacteerd en geschreeuwd, maar gelukkig ook zoet gezongen. Het stel kent elkaar immers van het muziektoneel. Hun wonderschone liedje halverwege hakt erin en komt eigenlijk te laat. De samenzang zet de toon voor een veel betere fase. Het studentikoze van het stel krijgt een mineur lading, over hoe er bij nader inzien altijd een kind in ons schuilt. Dit is The Vagina Business, een The Breakfast Club voor volwassenen, inclusief vergeefse transformaties. 'Just take the fucking presents!'

Trenque Lauquen

'Mysterioso, no?' Briefjes in boeken, verdwijning op verdwijning en raadsels binnen raadsels. Hier kan het hele internet over worden volgeschreven, zoals met Mulholland Drive ook gebeurde. En ja, Trinque Lauquen (de naam van een Argentijns standje, denk Twin Peaks) heeft inderdaad wat lynchiaans, maar tegelijkertijd is het – op bizarre wijze – een doodgewone film en plek. Mumblecore-mensen die rondrijden door de natuur en op zoek zijn naar vrouw én bloem. Heeft de verdwenen dame zelfmoord gepleegd? En wat is de rol van de echtgenote en haar lokale flirt uit het dorpje? Het eerste van de dik vier (!) uur zijn vooral die twee verdwaalde mannen aan zet. De film wordt pas echt wonderlijk als de vrouwen aan het woord komen. Wezens die niemand begrijpt! De verkneukelende verwarring verkrijgt iets buitenaards, puur op suggestie. Hele gewone mensen omhuld door het mysterie van het leven. Alles krijgt betekenisvolle connotaties. 'Que es?'

Steamboy

'Alleen risico brengt vooruitgang.' Bedrijfstechnologie blijkt te machtig voor naties en mensen, het is een terecht en helaas ook herkenbaar thema van vele distopische fantasieën. Dit jaar keek ik al de extreem ingewikkelde manga-serie Texhnolyze over gemodificeerde lichamen. Ook in Steamboy lopen er mens-machines rond, maar voor de rest blijft het een stuk simpeler – en zelfs wat aan de gestroomlijnde kant. De introductie van Steamboy heeft al heuse, gesmeerde Disney-zwier. De dickensiaanse wereld waarin de jongen eind 19e eeuw leeft is echter wel behoorlijk bruut en pompt pneumatisch geweld rond. Aan het begin van de onttovering der wereld strijden politici en wetenschappers om de stoomtechnologie, en vooral: wat ermee te doen. Babeliaans en babylonisch rijst uiteindelijk de Steam Tower op. De ultieme muskiaanse stijve. Steamboy doet zijn vliegeniersbril op en probeert te redden wat er te redden valt. 'Je kan iemand verwonden zo!'

Traumstadt

'Ihren Begriffe sind falsch.' Aksietejar in optima forma, dus in het Duits. Ik dacht dat de boel van improvisatie aan elkaar hing – maar de ganse chaos blijkt gebaseerd op een klassieke roman van de Oostenrijkse kunstenaar Kubin. Kafka haalde er zowaar zelfs flink wat inspiratie uit. We zien dan ook een mysterieus Slot. Zelf had ik graag gezien dat de film in Liechtenstein was opgenomen, het draait namelijk om een vrijstaatje. Een kunstenaar uit München en zijn kapitalistische vrouw worden verleid tot een bezoekje, en komen er niet meer weg. De vrouw voelt dat met haar intuïtie uiteraard meteen aan – en wij ook met onze cinefiele intuïtie – want daar is de herzogiaanse dwerg al. Na een eindeloze theaterorgie wordt de vibe grimmiger. Zowel het einde van één van de hoofdpersonages, als het einde van de film, zijn heerlijk radicaal. Toch is de shock value vaak belegen en de editing ruk, al het geld zat in de sets, zeker. 'Ein Schwanz in der Hose!'

The Man from London

'Wat zou jij ongewoon noemen?' Béla Tarr maakt van Simenon een Onetti. In zijn Symphonie des Grauens verdwijnt een hele detective tussen de regels door. Enkel mistroostige sfeer resteert. De prachtige onderbelichting en de kieren waar het licht doorheen schijnt. Alle onberispelijke beelden doen denken aan The Lighthouse, overigens ook omdat het hoofdpersonage op de haven werkt. Hij observeert het multimodale vervoer vanuit zijn eenzame torentje. Dan valt hem een koffer vol geld 'ten deel'. Dit behoorlijk dramatische gegeven wordt door Tarr als een hypnotiserende bezweringsformule uitgebeend. De ironici zeggen 'it's like watching paint dry', maar het zijn geldbiljetten die hier liggen te drogen. De overdadige (accordeon)soundtrack verdoezelt soms teveel, want het is juist het getik, geruis en gekraak van de nauwe gangen en woningen die mystiek aan het mondaine geven. 'Ik ken maar één man die tot zo'n acrobatische prestatie in staat is.'

Get on the Bus

'I bet you wish there were more white players in the NBA.' Gepeperde discussies in en om een bus, op weg naar de Million Man March. Ik had er zelf nog nooit van gehoord. Spike Lee vergeet niets en laat een gezelschap zwarte mannen 3000 kilometer rijden om er te komen. Zo'n 'hotel-achtige' setting biedt kans op verschillende verhaallijntjes. De letterlijk geketende vader en zoon ('a court order') komen het beste uit de meerlaagse verf. Ironisch genoeg is de film op zijn best, zolang het er nog licht (pun intended) aan toe gaat. Aan het begin wordt er veel gezongen. Oók zwarte clichés, maar het had een musical kunnen worden. Stel je voor: Solomon Burke als de oude 'pops' van het stel. De soundtrack met D'Angelo en Guru helpt een ritmisch handje. Dichter bij het reisdoel wordt de film minder. Spike Lee kan erg goed boos zijn, maar hier haalt hij de Spielberg in zichzelf naar boven. Het gaat allemaal volgens het boekje. Misschien gold dat ook wel voor die March. Te geconditioneerd. 'This brother sounds like my mother.'

The Forty-First

'Ik weet niet waar ik de kamelen erin kwijt moet.' De poëzie van de revolutie. Simpel en sentimenteel, want de waarheid staat stevig, ook zonder kamelen. In de jaren vijftig barsten de Sovjets van het zelfvertrouwen. 'Er is geen God, hoe vaak moet ik je dat nog vertellen!?' Naast wat zelfspot wordt er zelfs ruimte gemaakt voor 'de vijand', een Witte. Hij belandt in de handen van de Roden in een woestijn nabij het Aral Meer. De plaatselijke Turkmenen (die Kazakken worden genoemd) zijn onder de indruk van het doorzettingsvermogen – wat minder van de bolsjewistische neiging om hun confiscaties met bonnetjes te vergoeden. Heel economisch proppen de makers nóg een verhaal in anderhalf uur, want de Witte Gevangene en de Rode Vrouw stranden op een onbewoond eiland. Daar piekt de film. Smokin' hot poetry! Een Sommaren med Maryutka. Hun einde is even logisch als opera-waardig. 'Wat jullie hoge heren toch allemaal bedenken!'

Japón

'Als je me niet indiscreet vindt.' Een film die meteen zin oproept, zin in film welteverstaan. Een manke man vertrekt naar het Mexicaanse hinterland, begeleid door de pauken en xylofoons van Sjostakovich. Het gevoel is groots, als het rurale landschap. 'Wat kom je doen?', vraagt een boer. 'Mezelf van kant maken.' Zo, die zit. Regeydas legt in zijn ambitieuze debuut meteen alle kaarten op tafel. Soms durft hij iets téveel want het dierenleed blijft lang nazeuren. (De onthoofde vogel...). Dat minpunt daargelaten, komt de confrontatie van de camusiaanse buitenstaander met de outback binnen. Ook daar is de onaangepaste man alleen op de wereld, met een teveel aan gedachten. Pas als hij genoeg pulque opheeft komt ook bij hem het levensbeest naar buiten. Hij wil! Het tweede deel is net zo schokkend als het eerste, ergens tussen de waanzin van Buñuel en het religieuze van Bresson. Rauw, seksueel en provocatief. 'Ik denk dat ik het begrijp, meneer.'

Bright Star

'All women confuse me, even my mother.' Gevoelig en verlegen als Nick Drake leefde de fijnzinnige John Keats zijn ultrakorte leven. Niet alleen zijn gezondheid was fragiel, zijn hele denken bleek dat. Een echte kunstenaar dus, bij elkaar gehouden door 'stitches' en 'phantom threads'. Jane Campion toont ons wat zijn enige Romance moet zijn geweest. Ongeconsummeerd, dus ongerept. Fanny Browne wordt door een wel héél knappe actrice gespeeld, maar ja, 'a thing of beauty is a joy forever', dus de makers hadden geen enkel excuus. De film is op zijn best wanneer in natuurlijk licht de bewolking van het zware gemoed overheerst. Het is net het leven, het afscheid begint meteen. Elke dag brengt ons dichter bij het einde. Begeleid door kinderchaperones dwalen de twee geliefden hopeloos door de natuur. Alle teksten worden in die volle leegte symbolisch. 'There is no nest and no bet.'

Algol - Tragödie der Macht

'Wir kehren zurück zu Sonne!' Die duivelse, duurzame energietransitie. Anno 1920 fantaseerden de Duitsers er al over. De mysterieuze Algol plant als een geestige mysticus het zaadje bij een doodgewone mijnarbeider. In de meest letterlijke zin van het woord is deze Algol een sterrenwichelaar én een Duizend Nachten-sprookjesfiguur, want, de energie komt voortaan van een flikkerende ster. (Bijna goed, jungs!). Te midden van expressionistische gothrock-decors lijden de mijnwerkers ook in het postkolentijdperk gewoon nog aan uitbuiting. Alle landen verenigt u? Nein, alle landen onder het juk van de Energiereus. De nieuwe Herrne (Emil Jannings) raakt helemaal van het padje, want dit is zijn kans. Uiteraard is het projectiegeschiedenis met terugwerkende kracht, maar in het 'Erdemacht'-plan, dat hier wordt ontvouwd, voel je de nazi's al, eh, doorschijnen. Macht maakt meer kapot dan men(s) lief is - alles eigenlijk. 'Almosen!'

Ghost Dance

'Quelle est l'idée de votre idée?' Dubbeltalig en dubbelzinnig meesterstukje, in aanwezigheid van de meester zelf. De zeer Amerikaans ogende Derrida improviseert erop los. Zou hij bewust zóveel met zijn ogen knipperen, of is dat een gevolg van een brein op topsnelheid? Eigenlijk stemt Ghost Dance (uit de jaren tachtig) melancholisch. Waar en wanneer is de nagalm van het Franse semiologische denken verstomd, ingeruild voor het semi-logische rationalisme? ('Trop de texte!') Was het in die ver-domde jaren negentig toen alle mythen opgelost léken? Derrida en zijn geesten worden hier ontleed door twee jongedames, zij lopen dóór de invloeden, van (het graf van) Marx en de Commune terug naar de Oerknal. De jandekiaanse soundtrack – inclusief drums van King Crimson-dudes, verhoogt het snobgehalte nog wat meer. Rituelen voor ons soort mensen. Geestig en geslaagd. 'To fall is to be real.'

Oberst Redl

'Sie sind ein Idealist.' Fijn om weer eens waarlijk te kunnen worden meegenomen door een wervelend epos. Klaus Maria Brandauer speelt de titelrol op intense wijze, zowel grimmig als verstild. Wat ook helpt is de setting: Oostenrijk-Hongarije, het mooiste koninkrijk voor weelderige geschiedschrijving. Zoals het een grootse film betaamt, begint het bij het begin. De kleine jeugdblunders en jeugdliefdes van Redl. ('Ein schlauen bauerburschen'.) Door zijn exotische kadettenvrind Kubanyu belandt de jongen in hogere cirkels, plekken waar hij overijverig zichzelf niet meer kan en wíl zijn. Hier zien we de maskerthematiek van regisseur Szabó - langzaam wordt je niets meer dan het masker. Nergens past die thematiek beter dan in de schizofrene dubbelmonarchie, waar de schellen in slowmotion afvielen. Nadat hij is opgeklommen tot de hoogste regionen moet zelfs Redl weemoedig concluderen: 'Was ich verteidigte wollte, existiert nicht.'

Trans-Europ-Express

'Juste pour le changement.' Het zouden mooie lijsten zijn: films die zich in Antwerpen afspelen en films waarin gedrieband wordt. Een zekere overlap zullen die twee categorieën ook wel vertonen. Robbe-Grillet zet de vinkjes hier in een vrolijk meta-spel. Hij maakt van cinema verité, een cinema desorienté, rigolé. Een stel verveelde reizigers in de Trans-Europ-Express droomt zich een film. Liefst met Trintignant, die prompt de coupé met zijn 'makers' passeert. Ik had het leuk gevonden als hij de film lang werd herkend – en er bijvoorbeeld een poster van hem aan de muur hing in de jongenskamer waar hij moet schuilen voor alle verzonnen ellende. Het plot – waar permanent vraagtekens bij worden gezet – draait om drugssmokkel, maar eigenlijk doet dat er weinig toe. Het gaat om de analoge automatiek, de beckettiaanse dialogen, én de SM. Robbe-Grillet's favoriete motief. De slotakte (slotact!) is in dat opzicht gedenkwaardig. 'Je plaisante.'

The Human Hibernation

'Where am I?' Dieren in het donker. Dit is die ekte, ekte biosphere-film die er elk jaar wel bijzit. Grotendeels gefilmd met dieren uit een Barcelonees natuurhistorisch museum. Daar merk je overigens weinig van, want de prent is juist weids en distopisch. De mensheid lijkt klaar – op een paar 'oever-levenden' na. Zij kijken met angst en beven uit naar de volgende winter. In de Eindtijd neemt het belang van dieren poot over poot toe. Koeien krijgen iets heiligs, kippen wat veiligs. 'Do you think we can go back?' Het eerste half uur zat ik er helemaal in, een soort zelfhypnose die het simpelste rode lichtje nog een doodeng aura kan geven. Daarna worden de filosofische monologen en de studieuze shots alsnog museaal. In plaats van dat de film zich opent, sluit The Human Hibernation zich af. Terwijl ik wegzakte, keek ik daarom vooral uit naar de nieuwe film van Carlos Reygadas de meester van deze mystieke, mistige stijl. 'We will never be able to see everything.'

Space Adventure Cobra

'Het is teruggekeerd, het doel van mijn bestaan.' Met zo'n titel wil ik meteen een NES kopen om Metal Gear Solid te spelen. Déze Cobra is een ruimtepiraat, onafscheidelijk van zijn sigaartjes. (Een Belgische touch aan dit mangafiguur.) Cobra ontmoet 'op café' ene Jane Flower, een langbenige, rondborstige, blauwharige deerne van de planeet Miros. Tot afgrijzen Cobra heeft ze ook nog twee gewillige zussen. Ja, de kansen tot softporno worden in deze blauwbaardiaanse space opera stuk voor stuk benut. Nog fraaier is de Rodin-achtige schurk 'Crystal Bowie'. (Spreek dat met een vet Japans accent uit, voor het gepaste effect.) Het verhaaltje heeft ook weinig om het lijf, en grenst aan het kolderieke, maar het gaat dan ook om de lichtgevende orgels, de uitzinnige machines en de electrofunk in een disco (die Daft Punk ongetwijfeld bestudeerde). Het einde is na alle chaos zowaar verstild en bevat zelfs een vleugje soul. 'Je geestkracht verwordt tot je munitie.'

Best in Show

'She's not even reacting to the toy!' Muzikanten of hondeneigenaren, voor Christopher Guest maakt het geen verschil. Met zijn ensemblecast van vertrouwde koppen maakt ie 'r een leuke fake docu van, vol megalomane plannen en geniale zelfbegoochelingen. Het is – na A Mighty Wind - de tweede film die ik van de man zie, en daardoor ook de moeilijkste. Nu lijkt het een rondje om de kerk, terwijl, als je nog vijf variaties ondergaat, het waarschijnlijk een heerlijk patroon wordt. Het andere, hetzelfde. Op hondenshows zie je vooral duo's. Eentje loopt het rondje met het showpaardje, de ander doet het kammen vooraf. Parker Posey steelt de show als crazy dog lady, haar ijdele man Michael Hitchcock houdt het simpel: 'I like to think Cookie and I work as a team, although I do nothing.' Vergeleken met de muzikanten zien we daadwerkelijk mooie honden, en de muziek, die is hier juist bewust slecht. 'God didn't mis a stitch, be a dog or be a bitch.'