Shirin

'I have no desire for easy living.' Meta-maestro Kiarostami speelt het ultieme groteske spel. We kijken niet naar het beeld, maar naar mensen die dat doen. Het resulteert in een opmerkelijke aandachtsoefening, een film vervuld van platonische liefde voor film, die tegelijkertijd platonisch streng regeert. Gij zult het neppe beeld nooit zien. De setup biedt Kiarostami de kans een honderdtal sterren uit de Iraanse cinema (en Juliette Binoche) nader te bestuderen. Gelukkig wordt er niet geschranst (op wat kleine kauwbewegingen na). De strak gewenkbrauwde dames laten vele traantjes, terwijl ik zelf het 'hoorspel' annex soundscape (want dat wordt het toch) in het begin nog wel grappig vond. Het zou wellicht toffer zijn geweest als de actrices die we zien ook de stemmen in het verhaal vertolkten, een Wizard of Oz-spiegeling. Misschien lag dat in de ogen van Kiarostami (al) teveel voor de hand. Een vleugje politieke metafoor is in Iran onvermijdelijk, waar de film in die leegte eerst nog op Dorian Gray lijkt te hinten (opnieuw... het belang en het gevaar van het beeld), draait het later vooral om het Lijden der Vrouw. De queeste van Prinses Shirin naar begrip en erkenning. Dan zijn al die vrouwen in de zaal met hun blauwe hoofddoeken ineens meer dan decor, maar een prachtig statement op zich. 'This defeat is worth hundreds of victories.'

Like Someone In Love

Het lijkt me wel leuk, als wereldberoemd arthouse-regisseur de wereld rond reizen, en overal een 'homegrown' movie maken. Kiarostami schiet hier (met Frans geld) een Japanse film. Zozeer zelfs dat ik de hand van de man er nauwelijks meer in zie. Dat is dan weer het gevaar van zulke projecten, regisseren is sowieso al een subtiele communicatie-klus, heeft dat wel nut als je geen Japans spreekt? Autorijden is in elk geval overal ter wereld hetzelfde, en Kiarostami is er groot fan van. Deze film zit weer vol met ritjes, waarvan de eerste het beste is. Nachtelijk Tokyo, een animeermeisje op weg naar een klant. Op haar foon staan voice-mails van oma, die ergens op haar wacht. Het meisje verkeert duidelijk in dubio of ze haar grootmoe moet zien (heeft ze soms met haar familie gebroken?). Dan maar door naar de klant. Die oude kerel heeft toch wat Perzisch. Een goeie witte snor, een vleugje Kader Abdolah, en een baan als intellectuele vertaler/schrijver. Even lijken er kansen op meta-ferelen – schrijft de man dit allemaal? – maar de film blijft gewoon doorkabbelen. De man heeft vooral behoefte aan gezelschap, en het wat domme meisje aan slaap. Morgen heeft ze een tentamen sociologie. Daar lijkt ze toch wat te sullig voor, op het Italiaans belachelijke af, maar langzaam wordt de eerst zo lekker wegdoezelende kalmte unheimischer...

Copie Conforme

Als Before Sunset gedroom was over een mogelijke relatie en Before Sunrise gepeins over wat hád kunnen zijn, is Copie Conforme de vermoeiende nachtmerrie die laat zien wat er gebeurd als je wél getrouwd bent! Ook hier wandelt een koppel door een toeristische setting, maar besteedt de tijd aan gekibbel en verwijten. De echte meta-Kiarostami touch zit 'm erin dat we eigenlijk niet zeker weten of dit een stelletje is of een toevallige ontmoeting van twee slimme mensen die elkaar zitten te dollen. Het voelt al zo raar in het begin, Binoche ontmoet een schrijver, is zogenaamd fan, maar waarom doet ze dan zo bitchy? In hét moment van de film ziet een restaurant-eigenares van de film de twee voor een echtpaar aan en plant daarmee ook dat idee in het hoofd van de kijker. Een fantastisch moment van verwarring. Daarna hervat het gekibbel zich weer, krijgt de schrijver tips van andere toeristen en wordt de film langzaam irritant. Als Binoche in het begin bitchy is, is dat wel lekker (je hebt zin om er te haten) maar als ook de man (William Shimell) zich kwaad begint te maken geloof ik het wel met deze muggenzifterij.

Life, and Nothing More

Middelste deel in de Koker-trilogie van Kiarostami. (Het derde deel, Through the Olive Trees is met afstand het beste overigens) Life, and Nothing More is meer een soort documentaire. Een acteur speelt het nukkige alter ego van Kiarostami, die met zijn zoontje richting Koker rijdt om het jongetje van die vorige film (die met het kwijtgeraakte schrift) te zoeken. Er is een gigantische aardbeving geweest én er is een WK voetbal in Italie bezig, waarvoor zijn zoontje zich vooral interesseert. De beelden van de verwoestingen zijn schokkend, met diepe demonische scheuren in honderden meters hoge rotsen. Nu schaam ik me wel een beetje dat ik in Olive Trees me af vroeg waar al die schade dan was. Wegen zijn onbegaanbaar, dus het is nog een heel gedoe het gebied van die vorige film te bereiken. Daar babbelen ze wat met de acteur die de oude man speelde, die helemaal niet zo oud is en vind dat hij er eigenlijk helemaal niet goed vanaf kwam in de film. In typische Kiarostami-stijl eindigt de film plots en schimmig. Het is trouwens ook hier dat hij Vivaldi ontdekt, die hij in Olive Trees nog veel mooier zou gebruiken.

Where Is the Friend's Home?

Geen 'Ik ben pas zes, Mees ik heb je mes' maar 'Ik ben pas acht, Mohammed Reza ik heb je huiswerkopdracht!' Vraag me af wat Kiarostami van Het Zakmes zou vinden. Misschien te glad. Hier moet een jongetje van het ene dorpje naar een ander (groter) dorp lopen om zijn maatje diens schrift terug te geven (Anders wordt die jongen van school geschopt) In een lieve scène daarvoor poetst het jongetje de broek van de ander na een valpartij. Dat is de enige scène die Kiarostami gebruikt én nodig heeft om de vriendschap tussen de twee te schetsen. De zoektocht naar zijn maat is een heel gedoe, volwassenen negeren hem. Allemaal conservatieve mannetjes natuurlijk die hem liever rondbevelen en willen dat ie een pak slaag krijgt. Gelukkig komt ie uiteindelijk nog een lieve oude man tegen. Opmerkelijk is een fascinerende "cut" van Kiarostami aan het eind, die de hele terugweg in het donker overslaat. En thuis lijkt de spanking die hem toch te wachten leek te staan ook buiten beeld voorbijgegaan.

Five Dedicated to Ozu

Kijken hoe verf droogt. Kiarostami presents zeventig minuten kabbelende zee. Letterlijk. Geen dialoog, nog erger, geen soundtrack. Alleen plagerig tussen de takes. Het zijn er vijf (het leken er eigenlijk meer) en ze zijn opgedragen aan Ozu. Waarom? Geen idee. Het is wel best ontspannend, ik dacht zal ik wat gitaar spelen, maar kreeg mijn hand niet uitgestrekt zogezegd, dus dan maar wat doezelen. Als je veertig minuten zee ziet en er komt een stoet eenden langs, dan is dat ineens heel grappig. Absurd minimalistisch is de laatste take van dierengeluiden en een maan spiegelend in pikzwart water, een nagenoeg zwart beeld. Het lijkt werkelijk bijna painting by numbers dan.

Ten

Dit lijkt eerst Kiarostami's versie van Taxi. Een camera in een auto en dan maar gesprekken voeren. Tien stuks dus. Zou dat overigens een Nederlands concept zijn, dat Taxi, ik zou toch denken van niet, zo simpel en geniaal. Bbij afwezigheid van een meter die loopt, of betalingen an sich, begint langzaam te dagen dat dit geen echte taxi is. Moeder vervoert o.a. haar zoontje, andere familieleden en toevallige passanten. Altijd vrouwen. De vrouwensolidariteit zou in Iran wel, eh, "goed" zitten. De chauffeuse is gescheiden, wat haar door haar irritante zoontje in uitgebreide (en helaas ook terugkerende) discussies wordt verweten. Zet dat mannetje tegen de muur ofzo. Klein fundamentalistje! Een moeder die kiest voor haar carrière, dat is wennen in Iran. De chauffeuse zelf is overigens ook wel van 't opgestoken vingertje, tegen een hoertje. Ten duurt wat lang en is eerst en vooral een mooi experiment, Kiarostami was (logisch eigenlijk) niet in de auto aanwezig! Dus die zat waarschijnlijk op een bankje te wachten met wat voor gebabbel ze nu weer terug zouden komen.

Through the Olive Trees

De stijl van Kiarostami is toch wel uit duizenden herkenbaar. Altijd verwarring scheppen door feit en fictie door elkaar te laten lopen, film in film-films. Vraag me af of ie nou het merendeel vooraf bedenkt of werkelijk aan 't ene project begint, wat ie dan ondertussen filmt, om dat dan (meer die making off dus) uiteindelijk uit te brengen. Hoe dan ook, hier laat ie zichzelf door een acteur vertolken, die een filmregisseur speelt, die naar een achterafgebied gaat waar een paar maanden daarvoor een aardbeving is geweest. Als dat al zo is, zag geen ingestorte huizen of iets dergelijks. Men werkt wel aan de weg. Alle families zijn gedecimeerd. De regisseur begint scènes op te nemen, die er volstrekt niet toe doen. Het gaat ondertussen namelijk om de liefde van een jongen (die in de film acteert) voor een onwillig meisje, zijn tegenspeelster. Terwijl de scènes eindeloos over moeten, Kiarostami is met 98 minuten wat te wijdlopig voor zijn doen, probeert de analfabete jongen wanhopig en aandoenlijk indruk te maken op 't meer beleerde meisje. Hij verklaart tegen de regisseur dat de rijken met de armen moeten trouwens, de huiseigenaren met de daklozen, etc. Net als het in 't laatste kwart toch echt wat gaat vervelen komt Kiarostami met een gedenkwaardig uiterst fraai "stil" einde, waar alleen een fladderend klassiek muziekje klinkt. De kijker wordt volkomen aan zichzelf overgelaten hoe ie dit moet opvatten. Laten we het gewoon poëzie noemen. Ik typ weer veel te veel, maar even nog aanstippen dat de landschappen trouwens prachtig zijn, en ik moest ook nog even aan The Brown Bunny denken (wat!?) jawel, want ook hier zitten heel veel beelden vanuit rijdende auto's in. (Het begint al zo) Maar deze zijn wel een stuk interessanter, landweggetjes met schapen en oude boeren enzo.

Close-Up

Meta-humor van Kiarostami. Een man doet zich voor als de regisseur Makhmalbaf, in feite omdat hij ook een bekende regisseur zou willen zijn en zich zo beter voelt. Bedrog komt al snel uit, waarna Kiarostami hem op gaat zoeken. (Je denkt: huh is dit nou een documentaire, maar 't zal allemaal in scène zijn gezet) Vervolgens wordt er heel, heel veel gepraat. In de rechtszaal voornamelijk, waar de verdachte zijn daden op saaie toon verklaart. Heb altijd 't idee dat Farsi een taal is waarbij je heel veel woorden nodig hebt om weinig te zeggen. (Misschien dat Kader Abdolah daarom zo raar praat) Hoe dan ook, Kiarostami had wat meer moeten laten zien, nu blijft het bij een fascinerend gegeven en een geinig bijna Kafkaësk proces. Het einde is trouwens wel magistraal, u kunt raden wie er dan opduikt.